Visuele stoornissen bij de ziekte van Parkinson

Door Chantal Lambooij – de Bont

Karin de Bont opent het café met de vermelding dat er een wandelgroep gestart gaat worden in Rosmalen. De eerste keer zal zijn op 6 juni om 14.30u. Meer informatie hierover is te vinden op de leestafel en op de welkomspagina van deze website.

De presentatie wordt gegeven door Marijn van Haastert, neuropsycholoog bij Koninklijk Visio.
Ze legt uit dat 90% van de mensen met Parkinson op een of andere manier een visueel probleem heeft. Ook in de beginfase van de ziekte komt dit voor. Dit komt omdat dopaminetekort invloed heeft op het oog zelf, maar ook op de hersenen (daar waar de informatie vanuit het oog verwerkt wordt).

Oogheelkundige stoornissen:
Het tekort aan dopamine kan invloed hebben op het netvlies. Glaucoom en maculadegeneratie komen vaker voor. Macula degeneratie is achteruitgang van het deel van het oog waarmee we het scherpste zien. Het is een langzame achteruitgang van het scherp zien. Dit is soms met injecties tegen te gaan, het is dus van belang dat u bij deze klachten een arts bezoekt. Macula degeneratie kent een natte vorm, die snellere achteruitgang geeft en moeilijker te behandelen is. Maculadegeneratie zorgt voor een verminderde visus, een hogere gevoeligheid voor contrast, een afname van het zien van kleuren (hierdoor kan het bijvoorbeeld lastiger worden om het juiste pilletje te herkennen in de pillendoos), een verminderde knipperfunctie waardoor de ogen droog worden en het beeld wazig kan worden, pijn, irritatie, moeite met licht (denk aan de zon). De oogspieren kunnen aangetast worden waardoor iemand gaat dubbelzien, of moeite krijgt om een stabiel beeld te zien. Hierdoor kan het volgen van een regel bij het lezen moeilijker gaan, het kan moeilijk worden om het overzicht te zien of handelingen vol te houden. De ogen werken minder goed samen.
Uit de zaal komt herkenning, bezoekers vertellen moeite te ervaren met het wisselen tussen veraf kijken en dichtbij, of geven aan last te hebben van bewegende beelden. Mevrouw van Haastert legt uit dat er vaak sprake is van een combinatie van problemen aan het oog en problemen in de hersenen.

Stoornissen in de hersenen:
Regelmatig wordt het “scannen” trager en minder goed. De concentratie neemt af en het is lastiger om systematisch te scannen (delen worden over het hoofd gezien). Dit kan bijvoorbeeld moeite geven met het volgen van bewegingen (ondertiteling op TV).
Daarnaast kan de visuele aandacht afnemen. Dit zorgt ervoor dat iemand moeite krijgt met prikkels, het wordt lastiger om voorwerpen te onderscheiden (witte zeep op de witte wastafel wordt moeilijker gevonden), zeker als er veel details te zien zijn.
Zorg voor een duidelijk contrast (gekleurd zeepbakje onder zeep, melk in een donkeren mok en koffie in een lichte) en haal prikkels weg (zo min mogelijk spullen op het plankje boven de wastafel).
Soms wordt het herkennen van voorwerpen lastiger (kopje herkennen), of het inschatten van de ruimte (kan ik nog voor die auto oversteken?).
Ook visuele hallucinaties komen voor, dit is bij 35 tot 45% van de mensen met Parkinson. Vaak is voor degene die ze heeft duidelijk dat het niet klopt. Dit komt door een verminderde visus, slaapproblemen, stoornissen in de hersenen en medicatie. Maak deze klachten bespreekbaar bij uw arts, mogelijk is de medicatie aan te passen. Anders kan goed licht (beter zien) er voor zorgen dat de hallucinaties minder voorkomen. Wees ook attent op het plotseling ontstaan van hallucinaties (soms met verwardheid), dit kan komen doordat er een ontsteking ergens in het lichaam zit (blaasontsteking bijvoorbeeld).

Wanneer er gevraagd wordt naar haar mening over een bril of lenzen legt mevrouw van Haastert uit dat dit erg persoonlijk is (lukt het om lenzen in te krijgen, hoe wordt een bril op het hoofd ervaren). Ze merkt wel dat wanneer iemand geen multifocale glazen gewend is, dit ontzettend wennen is. Dit is bij de ziekte van Parkinson vaak extra lastig.

Onderzoek:
Bij visusproblemen kan er onderzoek gedaan worden naar de oogmotoriek. Dit gebeurt door een orthoptist. Vervolgens vindt er vaak oogheelkundig onderzoek plaats en wordt er een traanfilm gemaakt. Er kan onderzoek gedaan worden naar het gezichtsveld en een neuropsycholoog kan kijken naar hoe de informatie uit de ogen verwerkt wordt in de hersenen.

Er wordt gekeken of u de juiste bril heeft en wat de invloed van licht is (licht in de omgeving, maar ook licht dat op de taak schijnt waar u mee bezig bent). Er wordt gekeken hoe gevoelig u bent in het zien van contrast en kleuren.

Behandeling:
Als er sprake is van staar, glaucoom of maculadegeneratie dan kan dit behandeld worden. Vervolgens kan er mogelijk een aanpassing komen van de medicatie. Als er sprake is van droge ogen dan kunnen hier druppels voor gegeven worden. Mogelijk kan een (aanpassing van uw) bril uitkomst bieden.
Bij klachten met lezen zijn er een aantal tips:

  • Kijk of het helpt als je de letters een andere kleur geeft. Wanneer je stukken leest op de computer dan kan dit bijvoorbeeld
  • Mogelijk helpt het wanneer u meer contrast aanbrengt in de tekst
  • Kijk of het helpt als u het licht aanpast (minder of juist meer)
  • Plaats de letters en/of regels verder uit elkaar zodat u een beter overzicht houdt
  • U kunt ze ook groter maken
  • Mogelijk helpt het als u een hulpmiddel gebruikt (loep, leesliniaal, luisterboek-Daisy speler)
  • Dek bij dubbelzien 1 oog af
  • Neem voldoende pauzes bij vermoeidheidsklachten

In het dagelijks leven (bijvoorbeeld het verplaatsen buitenshuis) kunnen andere punten uitkomst bieden:

  • Gekleurde glazen/lenzen
  • Pet met een klep (tegen verblinding)
  • Verlichting op het hoofd dragen bij het lopen buiten
  • Lopen met een hulpmiddel

Vanuit Koninklijk Visio kunnen trainingen gegeven worden die het dagelijks leven makkelijker kunnen maken (kijktraining, mobiliteitstraining)

Mevrouw van Haastert adviseert om op tijd een bezoek te brengen aan een oogarts om problemen aan de ogen op te sporen of uit te sluiten. Ben voorzichtig met een bezoek aan de opticien aangezien uw klachten mogelijk complex kunnen zijn (uw visusproblemen zijn mogelijk een combinatie van problemen aan het oog en problemen in de hersenen zoals hierboven beschreven).

Koninklijk Visio kunt u bezoeken op verwijzing van uw specialist. Er moet wel een medische aanleiding zijn. Visio start met een kennismaking en het opvragen van gegevens die van belang kunnen zijn. Vervolgens zullen er verschillende onderzoeken gedaan worden. Wanneer duidelijk is wat de knelpunten zijn dan kan er gekeken worden naar bruikbare hulpmiddelen. Er kan advies gegeven worden en zaken kunnen worden getraind (kijken, verplaatsen buitenshuis, lezen met een hulpmiddel).

Tijdens het volgende Parkinson Café zullen er folders van Visio op de leestafel komen te liggen.
Voor meer informatie kun u ook bellen met Visio: 088-5858900 of 088-5858585, of kijken op de site van Visio: www.visio.org

Wanneer u vragen heeft over uw visus mag u ook mailen naar marijnvanhaastert@visio.org

Aan het einde van de bijeenkomst geeft Parkinsonverpleegkundige Esther van Leeuwen aan dat er een nieuwe folder uit is van de Parkinsonvereniging. Deze gaat over geavanceerde therapieën (het onderwerp van de vorige keer). De folder is te bestellen of te downloaden via de site van de parkinsonvereniging: www.parkinson-vereniging.nl

Het volgende Parkinsoncafé is op 13 juni, wederom van 14.00 – 16.00 uur. Het onderwerp is voeding bij de ziekte van Parkinson. Wij hopen u allemaal weer te mogen verwelkomen!